Wyzysk – czym jest i jak dochodzić roszczeń z tym związanych?

Podkreślenie Adwokata

Wyzysk – czym jest i jak dochodzić roszczeń z tym związanych?

Czym jest wyzysk w rozumieniu Kodeksu cywilnego? Jakie są przesłanki do uznania danego zachowania jako wyzysk? W jaki sposób można dochodzić roszczeń związanych z wyzyskiem i jakie są terminy na dochodzenie tychże roszczeń?

Według art. 388 Kodeksu cywilnego, jeżeli jedna ze stron, wyzyskując przymusowe położenie, niedołęstwo, niedoświadczenie lub brak dostatecznego rozeznania drugiej strony co do przedmiotu umowy, w zamian za swoje świadczenie przyjmuje albo zastrzega dla siebie lub dla osoby trzeciej świadczenie, którego wartość w chwili zawarcia umowy przewyższa w rażącym stopniu wartość jej własnego świadczenia, druga strona może według swego wyboru żądać zmniejszenia swego świadczenia lub zwiększenia należnego jej świadczenia albo unieważnienia umowy.

Instytucja wyzysku unormowana została w celu ochrony słabszej strony zobowiązania umownego przez dążenie do przywrócenia równowagi między stronami umowy, zachwianej z powodów pozaprawnych. Jak przyjmuje się, wyzysk jest przejawem jaskarwego naruszenia zasady swobody umów.

Przesłanki wyzysku

Przede wszystkim wyzysk ma zastosowanie do umów wzajemnych. Co istotne, instytucja wyzysku nie znajduje zastosowania do świadczeń ubocznych, w szczególności do kary umownej.

W w/w przepisie nie wprowadzono ograniczeń podmiotowych, a więc podmiotami uprawnionymi do skorzystania z art. 388 Kodeksu cywilnego mogą być zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne, czy jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Co istotne, wyzysk może mieć zastosowanie zarówno między podmiotami profesjonalnymi, jak i w stosunkach konsumenckich i w obrocie nieprofesjonalnym.

Dysproporcja świadczeń – tzw. przesłanka obiektywna, polega na zaistnieniu obiektywnej dysproporcji między wartością świadczeń w kształcie z chwili zawarcia umowy. Co istotne, Kodeks cywilny wymaga kwalifikowanej postaci dysproporcji, określonej mianem „rażącej” - takiej, której wysokość nie znajduje racjonalnego uzasadnienia.

Nowelizacja z 2021 r. ustanowiła w art. 388 § 1(1) Kodeksu cywilnego domniemanie prawne głoszące, że jeżeli wartość świadczenia jednej ze stron w chwili zawarcia umowy przewyższa co najmniej dwukrotnie wartość świadczenia wzajemnego, domniemywa się, że przewyższa je w stopniu rażącym.

Terminy na dochodzenie roszczeń z tytułu wyzysku

Zgodnie z kodeksem cywilnym uprawnienia określone w § 1 art. 288 wygasają z upływem lat trzech od dnia zawarcia umowy, a jeżeli stroną umowy jest konsument to z upływem lat sześciu.

Termin dla umów zawartych do 30.6.2022 r. - zgodnie z regulacją kodeksową, uprawnienie strony wyzyskanej do modyfikacji umowy (zmniejszenia świadczenia własnego lub zwiększenia świadczenia wzajemnego) albo do jej unieważnienia wygasa w terminie 2 lat. Termin liczy się od dnia zawarcia umowy. Termin należy uznać za zachowany, gdy w ciągu 2 lat od zawarcia umowy do właściwego sądu wpłynie pozew z roszczeniem procesowym obejmującym przynajmniej jedno z praw kształtujących określonych przez art. 388 § 1 KC.

Przesłanki subiektywne po stronie wyzyskanego

Chodzi o niedołęstwo, niedoświadczenie lub przymusowe położenie.

W ocenie Sądu Najwyższego przymusowe położenie oznacza „znajdowanie się strony w takich warunkach materialnych, osobistych lub rodzinnych, które zmuszają ją do zawarcia umowy nawet za wszelką cenę lub nie pozwalają na swobodne pertraktacje” (vide: wyrok z 24.11.1998 r., sygn. I CKN 667/97).
Za niedołęstwo uznaje się wrodzone albo nabyte osłabienie władz umysłowych, ograniczające możliwość swobodnego, świadomego podjęcia decyzji i wyrażenia woli, np. niepełnosprawność umysłowa, ułomność wywołana wiekiem.
Niedoświadczenie tłumaczone jest jako brak wiadomości praktycznych bądź brak wiadomości szczególnych.

Nowelizacja Kodeksu cywilnego z grudnia 2021 r. poszerzyła katalog przesłanek subiektywnych o przesłankę „braku dostatecznego rozeznania co do przedmiotu umowy”. W uzasadnieniu do projektu ustawy ustawodawca definiuje brak dostatecznego rozeznania jako „brak wiedzy niezbędnej do odpowiedzialnego rozważenia celowości i skutków zawarcia proponowanej umowy”.

Skutki prawne wyzysku

Umowa zawarta w warunkach wyzysku jest wadliwa, chociaż pozostaje ważna. Artykuł 388 § 1 Kodeksu cywilnego zawiera dwojakiego rodzaju uprawnienia podmiotu wyzyskanego: modyfikacji jej treści w celu przywrócenia równowagi kontraktowej albo możliwość żądania unieważnienia umowy przez sąd.

Jak stwierdził SA w Katowicach: „W związku z tym, przy założeniu istnienia przesłanek wyzysku z art. 388 § 1 KC, w pierwszej kolejności należy zgłosić roszczenie o charakterze wyrównawczym, któremu ustawodawca nadaje wyraźny priorytet, gdyż możliwość zgłoszenia żądania unieważnienia umowy otwiera się dopiero po wykazaniu, że żądania wyrównawcze są nadmiernie utrudnione” (wyr. SA w Katowicach z 9.12.2016 r., I ACa 616/16).

Pokrzywdzony powinien zatem czytelnie wskazać w redakcji pozwu na uprawnienie, z którego zamierza skorzystać. Powód może sformułować je jako na żądanie ewentualne.

Prawa z art. 388 Kodeksu cywilnego uprawniony może realizować tylko na drodze sądowej, a skuteczność sankcji powiązana jest z uprawomocnieniem się wyroku.

W sytuacji, gdy umowa została do czasu wydania orzeczenia częściowo albo w całości zrealizowana, powstaje następnie zagadnienie wzajemnych rozliczeń stron.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 23 kwietnia 2021 r., (II CSKP 17/21), w celu powołania się na wyzysk nie jest wystarczające przytoczenie w pozwie twierdzeń faktycznych mogących wyczerpać hipotezę art. 388 § 1 Kodeksu cywilnego i wskazanie tego przepisu w uzasadnieniu pozwu. Konieczne jest też zgłoszenie żądania ukształtowania stanu prawnego przez odpowiednią modyfikację lub unieważnienie umowy.

Oczywiście w razie uwzględnienia przez sąd twierdzeń o wyzysku rodzi dalsze skutki prawne, mianowicie każda ze stron może domagać się zwrotu świadczenia nienależnego. Powództwo takie można wytoczyć dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia.

Sprawy cywilne, o zapłatę – adwokat Łódź, Zgierz, Ozorków

Nasza Kancelaria Adwokacka posiada wieloletnie doświadczenie w reprezentowaniu Klientów w szeroko rozumianych sprawach cywilny, w tym w sprawach o zapłatę. Zapraszamy do naszej kancelarii adwokackiej celem przeanalizowania Państwa sprawy i zaproponowania optymalnych rozwiązań prawnych dostosowanych do Państwa potrzeb.

Słowa kluczowe: porady prawne Łódź, adwokat Łódź, adwokat Zgierz, Ozorków adwokat, Ozorków porady prawne, porady prawne Zgierz, wyzysk - adwokat Łódź

Zobacz inne sprawy z kategorii > Sprawy cywilne

Rękojmia Nowe terminy przedawnienia roszczeń Dowód z nagrania Przedawnienie zadatku z umowy przedwstępnej Przerwanie biegu terminu zasiedzenia nieruchomości Umowa komisu - odpowiedzialność komisanta i komitenta Umowa agencyjna - świadczenie wyrównawcze Wynagrodzenie i odszkodowanie za ustanowienie służebności przesyłu Odpowiedzialność notariusza Odpowiedzialność za czynsz w lokalu Problem z deweloperem Opłata likwidacyjna za zerwanie polisolokaty Służebność drogi koniecznej Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie przez gminę z sieci wodociągowej i kanalizacyjnej Przedawnienie roszczeń z rękojmi Przedawnienie roszczeń sprzedawcy prowadzącego działalność gospodarczą Prywatny monitoring – czy to legalne? Wypowiedzenie umowy najmu zawartej na czas oznaczony Rozwiązanie umowy dożywocia Zwrot nakładów poniesionych na rzecz wspólną bez zgody pozostałych współwłaścicieli Uznanie przedawnionego długu Zawezwanie do próby ugodowej - od kiedy liczyć bieg terminu przedawnienia? Wadliwie wskazana cena Zamiana służebności mieszkania na rentę Porady prawne Łódź Umowa o dzieło - przedawnienie Ważna uchwała Sądu Najwyższego! Podział fizyczny nieruchomości a konflikt współwłaścicieli Zasiedzenie drogi dojazdowej Utrata wartości pojazdu w leasingu – dla kogo odszkodowanie? Ujawnienie danych użytkowania internetu w sprawie o naruszenie dóbr osobistych Rozliczenie spłaconego kredytu po podziale majątku wspólnego byłych małżonków. Odpowiedzialność za czynsz w lokalu, w którym nie mieszkałem Nowa ustawa antyprzemocowa - o co chodzi? Znaczenie protokołu odbioru robót budowlanych Zaliczka a zadatek? Niemożliwość wykonania umowy z uwagi na pandemię Facebook i Social Media jako dowód w sprawie rozwodowej Odszkodowanie i zadośćuczynienie od biura podróży Sieć wodociągowa a przyłącze Etapy postępowania rozgraniczeniowego Zdrada a odwołanie darowizny Do kogo należy lokatorskie prawo do lokalu po przekształceniu je w prawo odrębnej własności? Rozliczenie konkubinatu – jak się do tego zabrać? Sądowy dział spadku Odbiór prac budowlanych a możliwość dochodzenia roszczeń z tytułu wadliwego wykonania umowy Kradzież pieniędzy z konta bankowego – co zrobić? Ugoda w sprawie małoletniego zawarta bez zgody sądu opiekuńczego Wypadek na basenie - czy należy mi się odszkodowanie? Eksmisja małżonka, który nie jest właścicielem mieszkania Przedawnienie roszczeń z umowy o dzieło Czy można odwołać się od ugody zawartej przed sądem? Czy umowa sprzedaży zawarta przez małoletniego jest ważna? Wynajem mieszkania przez firmę w celu prowadzenia działalności gospodarczej Kradzież pieniędzy z konta bankowego - co robić? Sposób na dłużnika – jak zmusić dłużnika do zapłaty? Rozszerzenie wspólności majątkowej a zachowek Jak odwołać darowiznę? Ochrona wierzyciela przed niewypłacalnością dłużnika Kara umowna - jak to działa? Odpowiedzialność za wady fizyczne pojazdu w leasingu Odszkodowanie za niedostarczenie lokalu osobom eksmitowanym Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci Zaciągnęli na mnie pożyczkę przez internet – co robić? Uwierzytelnienie przelewu a autoryzacja? Polecenie w umowie darowizny Zamiana umowy dożywocia na rentę Uznanie osoby zaginionej za zmarłą - procedura Powództwo o uznanie wypowiedzenia umowy dzierżawy ogródka działkowego za bezskuteczne Przedawnienie wierzytelności z bankowego tytułu egzekucyjnego Skuteczne wydziedziczenie – jak to zrobić?