Ustalenie wysokości odszkodowania w przypadku naprawy bądź zbycia pojazdu

Ustalenie wysokości odszkodowania w przypadku naprawy bądź zbycia pojazdu

Czy w przypadku wyrządzenia szkody w pojeździe mechanicznym, stanowiącej szkodę częściową, gdy przed ustaleniem wysokości odszkodowania naprawa stała się niemożliwa w wyniku następczych działań poszkodowanego, co ma miejsce np. w razie zbycia pojazdu w stanie uszkodzonym lub jego uprzedniego naprawienia, odszkodowanie należne poszkodowanemu w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego powinno być ustalone jako równowartość hipotetycznie określonych kosztów przywrócenia pojazdu do stanu poprzedniego?

Z takim zagadnieniem prawnym zmierzył się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 11 września 2024 r. w sprawie o sygn. III CZP 65/23.

Sąd Najwyższy w w/w orzeczeniu wskazał, że jeżeli naprawa pojazdu przez poszkodowanego stała się niemożliwa, w szczególności w razie zbycia lub naprawienia pojazdu, nie jest uzasadnione ustalenie wysokości odszkodowania z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych jako równowartości hipotetycznych kosztów naprawy.

Rozbieżności w orzecznictwie

To Rzecznik Finansowy zwrócił się z wnioskiem o podjęcie przez Sąd Najwyższy uchwały mającej na celu rozstrzygnięcie rozbieżności w wykładni przepisów prawa, w celu zapewnienia jednolitości orzecznictwa.

Rzecznik wskazał, że co do przedstawionego zagadnienia istnieją w Sądzie Najwyższym dwie rozbieżne linie orzecznicze.

W pierwszej z nich przyjmuje się, że takie zdarzenia jak sprzedaż bądź naprawa uszkodzonego pojazdu nie mają znaczenia dla istnienia obowiązku naprawienia szkody oraz ustalenia wysokości odszkodowania. Odpowiedzialność ubezpieczyciela nie ogranicza się bowiem do równowartości wydatków poniesionych na przywrócenie auta do stanu sprzed szkody, lecz stanowi raczej równowartość hipotetycznie określonych kosztów przywrócenia pojazdu do stanu poprzedniego, która każdorazowo obejmuje niezbędne i ekonomicznie uzasadnione koszty naprawy. Czyli sprowadza się to w praktyce do stosowania metody kosztorysowej dla ustalenia wysokości odszkodowania, czyli rozliczenia szkody na podstawie kosztorysu przygotowanego przez rzeczoznawcę.

Od kilku jednak lat w orzecznictwie Sądu Najwyższego coraz częściej zaczął pojawiać się inny pogląd, wedle którego w sytuacji, gdy poszkodowany dokonał naprawy pojazdu, wysokość szkody jest już w zasadzie znana i wyraża się w kosztach, jakie poszkodowany już poniósł, oraz dodatkowo w ewentualnej utracie wartości rynkowej pojazdu po naprawie. W przypadku zaś zbycia pojazdu szkoda wyrażać ma się w różnicy między ceną uzyskaną za sprzedany, nienaprawiony pojazd a wartością samochodu sprzed wypadku. 

Argumentem dla drugiego z poglądów ma być fakt, że z wypłatą odszkodowania wyliczonego na podstawie metody kosztorysowej może pojawić się ryzyko wzbogacenia poszkodowanego, stąd rozmiar szkody winien każdorazowo zostać ustalony według metody dyferencyjnej. 

Jak słusznie zauważył Rzecznik Finansowy druga metoda może prowadzić do przerzucenia ciężaru organizacyjnego i finansowego likwidacji szkody na poszkodowanych, którzy mieliby się wówczas powstrzymywać z naprawami pojazdów aż do zakończenia procesu sądowego, co byłoby niewłaściwe, gdyż i tak znajdują się w trudnej sytuacji jako słabsza strona relacji z zakładami ubezpieczeń.

Restytucja pieniężna

W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego dominowało stanowisko, że poszkodowany może żądać od ubezpieczyciela z OC wypłaty odszkodowania w wysokości kosztów potrzebnych do przywrócenia stanu poprzedniego. Roszczenie to miało przysługiwać poszkodowanemu nawet wówczas, gdy nie było już możliwości przywrócenia pojazdu do stanu poprzedniego w związku z dokonaniem jego naprawy we własnym zakresie lub zbyciem uszkodzonego pojazdu bez dokonywania naprawy.

Stanowisko przeciwne zainicjowało postanowienie Sądu Najwyższego z 17 lipca 2020 r., V CNP 43/19, w którym stwierdzono, że w razie naprawy pojazdu uszczerbek w majątku poszkodowanego na tę datę wyraża się zwykle w pomniejszeniu majątku poszkodowanego w związku z pokryciem przez niego z własnych środków kosztów naprawy samochodu oraz, ewentualnie, w tzw. szkodzie handlowej, wyrażającej się w zmniejszeniu wartości sprzedażnej pojazdu, czyli zmniejszeniu kwoty, za którą mógłby zostać sprzedany pojazd, gdyby był "bezwypadkowy". 

Jak zwrócił uwagę Sąd Najwyższy, nie można tracić z pola widzenia, że w chwili orzekania o odszkodowaniu przywrócenie do stanu poprzedniego nie jest już możliwe na skutek naprawy pojazdu lub jego zbycia.

W uzasadnieniu omawianej uchwały wskazano również na treść innej uchwały, tj. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 8 maja 2024 r., III CZP 142/22, wedle której, jeżeli poszkodowany poniósł już koszty naprawy pojazdu lub zobowiązał się do ich poniesienia, wysokość odszkodowania z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych powinna odpowiadać tym kosztom, chyba że w danych okolicznościach są one oczywiście nieuzasadnione.

Szkoda jako kategoria dynamiczna

Jak wskazał Sąd Najwyższy, szkoda jest kategorią dynamiczną. Od chwili jej powstania do momentu naprawienia zmianie może ulec postać i wielkość doznanego uszczerbku. Zgodnie zaś z zasadą kompensacji szkody odszkodowanie nie może przerastać wielkości szkody, co - wobec jej dynamicznego charakteru - oznacza niemożność przekroczenia wielkości szkody istniejącej w chwili jej naprawienia.

• Gdy poszkodowany dokonał już naprawy pojazdu po wypadku, wysokość szkody jest już w zasadzie znana i wyraża się w kosztach, jakie poszkodowany poniósł na dokonanie naprawy oraz dodatkowo ewentualnej utracie wartości rynkowej pojazdu po naprawie.
• W sytuacji zaś sprzedaży pojazdu szkoda wyraża się w różnicy między ceną uzyskaną za sprzedany, nienaprawiony pojazd a kwotą jaką poszkodowany mógłby uzyskać ze sprzedaży samochodu nieuszkodzonego. 

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, że z dwóch wspomnianych linii orzeczniczych Sądu Najwyższego bardziej przekonująca jest ta oparta na twierdzeniu, że wypłata odszkodowania w kwocie przekraczającej wartość środków faktycznie wydatkowanych na naprawę pojazdu mogłaby prowadzić do niesłusznego wzbogacenia poszkodowanego. 

Słowa kluczowe: odszkodowania Łódź, adwokat w Zgierzu, porady prawne Ozorków, Kancelaria Adwokacka Łódź, Zgierz adwokat, pomoc prawna Zgierz, odszkodowania Zgierz